TASAVVUFTA MEHDİLİK

Abstract

İlk dönem mutasavvıfları olarak ta bildiğimiz asrısaadetten hicri II.asrın sonuna kadar olan dönemde yaşamış mutasavvıfların mücahede,riyazet ve vecd halleri gibi zühdî haller dışındaki konularla fazlailgilenmedikleri görülmektedir. Buna karşılık Hicri III. ve IV. yüzyıllararasında yaşamış tasavvuf kültürünün sistemleştiği dönemdekimutasavvıfların mehdilik ile ilgili görüş ve düşünceleri ayrıntılı bir şekildemevcuttur. Bu sebeple mehdilik tasavvuru ile ilgili görüş ve düşüncelertasavvuf dönemi olarak ta kabul edilen ikinci ve üçüncü asırlarda yetişenmutasavvıfların eserlerinde daha çok görülür. Muhyiddin İbnü’l Arabitasavvuf geleneğinde önemli bir yere sahiptir. Bu sebeple onun mehdilikile ilgili görüş ve düşünceleri önemlidir. Tasavvuf kültürünün oluşumsürecinin son aşaması olarak kabul edilen tarikatlar döneminde iseGazalî ile birlikte başlayan ehlisünnet tasavvufu olarak taisimlendirebileceğimiz dönem bağlamında mehdilik tasavvuru elealınmaya çalışılmaktadır. Bu bağlamda sahih hadis kaynaklarında geçenMehdi, Mesih ve Deccal ile ilgili hadis rivayetlerine yer verilmektedir.Ehlisünnet tasavvufu olarak isimlendirdiğimiz tarikatlar dönemimehdilik tasavvuru ile ilgili değerlendirmeler de yapılmaktadır. Hadisrivayetlerinin tasavvufî anlayış üzerindeki etkisi kuşkusuzdur. Busebeple ‘Kütüb-i Sitte’ deki hadis rivayetlerinden hareketle son dönemmutasavvıflarınınmehdiliktasavvuruşekillenmiştir.Mehdiliktasavvurunda tasavvuf geleneğinde ortaya çıkmış olan âlemdeki bütünişleri çekip çeviren “kutup” kavramı arasında bağlantılar da mevcuttur.Kutup kavramı ile mehdi tasavvuru arasındaki benzerlikleri buçalışmada ele alınmaktadır.