Tarihî Türk yazı dillerinde -mA yapım ekinin semantik gelişimi üzerine

Abstract

Türk dilleri sondan eklemeli dillerden oluşan bir dil ailesi olarak yeni sözcük yapımında en eski yazılı kaynaklardan bu yana gözlemlendiği şekilde doğal olarak yapım eklerine başvurmuş ve başvurmaya da devam etmektedir. Buna mukabil sözcük yapımı konusu da hem tarihî hem de çağdaş Türk yazı dillerinde teveccüh görmüş bir konu olmayı sürdürür. Sözcük yapım çalışmalarının odaklandığı en önemli nokta ele alınan türemiş sözcüklerde kök/gövde ve türetimi gerçekleştiren yapım eklerinin birbiriyle tutarlılığı olagelmiştir. Bununla birlikte bir ekle türetilmiş sözcüklerin semantik olarak tasnif edilmeleri ikincil önemde bir konu olarak düşünülmüş olsa gerek ki semantik boyut ya çok kabaca (ör. soyut-somut, ad-sıfat) verilmiş ya da verilen semantik nitelikler çok dağınık şekilde bir arada sunulmuştur. Aynı durum ele alınacak -mA fiilden isim yapım eki için de geçerlidir. Bu bildiride -mA eki özelinde tarihî Türk yazı dillerinde (Eski, Orta ve Yeni Türkçe) söz konusu ekin semantik boyutunun gelişimi tarafımızca önerilen semantik tasnif üzerinde gösterilecek, aynı tasnif çağdaş Kırgız Türkçesi üzerinde uygulanarak tarihî süreç ile çağdaş bir Türk dilindeki durum karşılaştırılacaktır. Bu karşılaştırma neticesinde söz konusu ekin en eski örneklerde hiç görülmeyen “eylemin kavramsal adı” ve “eylemin kılıcısı” olma niteliğinin Orta Türkçeden itibaren ortaya çıkması ve adfiil olma yönü haricinde çağdaş Kırgız Türkçesinde de belirgin şekilde mevcut oluşu gibi bulgular okurla paylaşılacaktır.