Yaşlı Yetişkinlerin Fiziksel Aktivite Davranışlarının Kuramsal Temellerinin İncelenmesi: Transteoretik Model, Planlı Davranış Teorisi ve Öz Belirleme Teorisi

Abstract

Yaşlı yetişkinlerin fiziksel aktivite düzeylerinin artırılması, hem bireysel sağlığın korunması hem de toplumsal sağlık politikalarının sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşımaktadır. Yaşlanmayla süreciyle birlikte fiziksel kapasitede meydana gelen değişimler, yaşamın kaçınılmaz bir evresi olarak karışımıza çıkmaktadır. Fiziksel aktivite, bu dönem içerisinde yaşlanmanın doğal etkilerinin geciktirilmesi, kronik hastalıkların önlenmesi ve psikolojik iyilik halinin sağlanması gibi çok boyutlu faydaları olan bir araç olarak değerlendirilmektedir. Bu derleme çalışmasının temel amacı, yaşlı bireylerin fiziksel aktivite davranışlarını etkileyen faktörleri anlamak, hareketsizliğin getirdiği olumsuz etkileri gidermeye yönelik kuramsal temelleri incelemek ve uygulamalı öneriler geliştirmektir. Literatürde sıkça kullanılan Transteoretik Model, Planlı Davranış Teorisi ve Öz Belirleme Teorisi yaşlı yetişkinlerin fiziksel aktiviteye yönelik tutumlarını, niyetlerini ve motivasyonlarını açıklamada etkili çerçeveler sunmaktadır. Bu çalışma, söz konusu modellerin yaşlı bireylerin hem fiziksel hem de psikolojik sağlığını destekleme süreçlerinde nasıl kullanılabileceğini detaylandırarak, bu kuramsal yaklaşımların pratik müdahale programlarına entegrasyonuna yönelik öneriler sunmaktadır. Ayrıca, yaşlılık döneminde aktif yaşamın teşvik edilmesi için sosyal hizmet müdahaleleri ile ilgili sosyal politika geliştirme süreçlerine katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

Increasing the physical activity levels of older adults is of great importance for both maintaining individual health and ensuring the sustainability of public health policies. The changes in physical capacity that occur with the aging process emerge as an inevitable phase of life. Physical activity is considered a multidimensional tool during this period, offering benefits such as delaying the natural effects of aging, preventing chronic diseases, and promoting psychological well-being. The primary aim of this review study is to understand the factors influencing the physical activity behaviors of older individuals, examine the theoretical foundations for addressing the negative effects of physical inactivity, and develop practical recommendations. The Transtheoretical Model, the Theory of Planned Behavior, and the Self-Determination Theory, which are frequently used in the literature, provide effective frameworks for explaining older adults' attitudes, intentions, and motivations toward physical activity. This study elaborates on how these models can be utilized in supporting both the physical and psychological health of older individuals and offers recommendations for integrating these theoretical approaches into practical intervention programs. Furthermore, it aims to contribute to the development of social policies related to social service interventions that promote active living during old age