MAKALELERDE YAPAY ZEKÂ VARLIĞININ DEĞERLENDİRİLMESİ: YAYINLANMIŞ ÇALIŞMALARDAN ELDE EDİLEN BULGULAR

Abstract

Üretken yapay zekâ araçlarının akademik yazım süreçlerinde araştırmacılar tarafından kullanımının artmasıyla üretilen bilimsel yayınlarda yapay zekâ izinin ortaya çıktığı ve yayın etiği bağlamında oluşturacağı sonuçlar tartışılır hale gelmiştir. Ayrıca yapay zekâ kullanımında yazar sorumlulukları ve ÜYZ araçlarına atıf verme biçimleri politika yapıcılar ve dergiler tanımlanır olmuştur. Bu çalışma, 2025 yılında yayımlanmış ve ücretsiz olarak erişilebilen Türkçe akademik makalelerdeki yapay zekâ varlığını konu alanı ve indeksleme durumuna göre karşılaştırmalı olarak incelemektedir. Çalışma, DergiPark’ta yayımlanmış ve üniversite yayını olan 68 dergiden seçilen toplamda 204 makale üzerinden yürütülmüştür. Makaleler, assistin.ai yapay zekâ tespit aracıyla taranmıştır. TR Dizin’de indekslenen ve indekslenmeyen dergiler ile fen temelli ve sosyal konu alanına sahip dergiler eşit dağılımla karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgular, metinlerde yapay zekâ kullanımının dergilerin indekslenme ve konu alanı durumuna göre anlamlı ve belirgin farklılıklar gösterdiğini ortaya koymuştur. Olasılıksal olarak YZ kullanım durumu, sosyal temelli konu alanına sahip dergilerde fen temelli dergilere göre daha yüksek düzeyde tespit edilmiş; TRDizin’de indekslenmeyen dergilerde de TRDizinli dergilere göre daha yüksek oranlara sahip olduğu belirlenmiştir. Makalelerin bölüm bazlı analizleri de gerçekleştirilmiş olup en yüksek oranların “giriş/literatür” ve “bulguların yorumlanması” bölümlerinde ortaya çıktığı; “yöntem” ve “sonuç” bölümlerinde diğer bölümlere kıyasla görece daha düşük düzeyde olduğu ortaya konulmuştur. Ayrıca tüm makalelere yönelik olarak kaynakça analizi gerçekleştirilmiştir. Manuel olarak tek tek kaynak tarama şeklinde yürütülen çalışmada, toplamda 37 makalede en az 1 kez halisünasyon (uydurma) kaynak kullanıldığı tespit edilmiştir. Genel olarak makalelerdeki YZ kullanım oranlarına göre ilişkisel düzeye bakıldığında ise oran yükseldikçe kaynakçalarda halisünasyon yayınların varlığının arttığı gözlenmiştir. Çalışma, Türkiye’de üretilmiş olan makalelerdeki üretken yapay zekâ kullanımı varlığını indeks, konu alanı ve metin alt bölümü düzeyinde çok katmanlı olarak analiz eden ilk araştırmalardan biri olarak, dergi ve üniversite yayın politikaları, etik kullanım, şeffaflık ve yazar sorumluluklarına yönelik önemli çıkarımlar sunmaktadır.