Düz Ontoloji Kavramı Etrafında Spekülatif Gerilimler: Meillassoux, Harman, DeLanda ve Bryant

Abstract

Küreselleşme, liberal demokrasinin krizi ve yeni egemenlik biçimleriyle tanımlanan günümüz, salt politik ve ekonomik yapılarda değil, felsefi düşüncenin temellerinde de köklü bir dönüşüme işaret ediyor. Bu makale, çağdaş felsefede insan-merkezciliğin aşılması yönündeki tartışmalar içerisinde öne çıkan “düz ontoloji” kavramını, spekülatif realizm düşünürleri Quentin Meillassoux, Graham Harman, Manuel DeLanda ve Levi R. Bryant’ın yaklaşımları üzerinden incelemektedir. Düz ontoloji, tüm varlıkların aynı ontolojik düzlemde bulunduğu ve hiçbir varlığa ontolojik ayrıcalık tanınmaması gerektiği yönündeki temel iddiasıyla, klasik ve modern felsefenin hiyerarşik varlık anlayışına karşı önemli bir alternatif sunmaktadır. Çalışmada öncelikle kavramın tarihsel kökeni ve temel ilkeleri ortaya konmakta, ardından ele alınan dört düşünürün bu kavrama dair yorumları karşılaştırılmaktadır. Analiz, Meillassoux’nun korelasyonizm eleştirisi, Harman’ın geri-çekilmiş nesne anlayışı, DeLanda’nın öbekleşme teorisi ve Bryant’ın nesnelerin demokrasisi kavramı çerçevesinde yürütülmektedir. Sonuç bölümünde, düz ontolojinin bir başlangıç tavrı olmaktan çıkarılarak, insan ve insan olmayan varlıkları ortak bir kavrayışla ele alacak daha kapsayıcı bir yöntemsel çerçeveye dönüştürülmesi gerektiği bu bağlamda da bu dört yaklaşımdan en başarılı olanın DeLanda’nın öbekleşme kuramı olduğu savunulmaktadır.