Öğretmenlerin öğrencilerine karşı sorumluluklarında etik davranışlarının incelenmesi

Abstract

Bu çalışmanın amacı; öğretmenlerin öğrencilerine karşı yerine getirmesi gereken sorumluluklarında, etik ve etik dışı davranışlar hakkındaki düşünceleri, bu davranışlara yönelik, ahlaki yargılarla ilgili düşünce ve görüşlerini belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda yapılan bu çalışma karma desen kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemi nicel veriler için 2022-2023 eğitim-öğretim yılında, Bartın ilinde farklı kademe ve branşlarda, farklı hizmet bölgelerinde görev yapan 209 kadın 141'i erkek olmak üzere toplam 350 öğretmen, nitel veriler için 12'si kadın 8'i erkek toplam 20 öğretmen oluşturmuştur. Bu araştırmada üç ayrı veri toplama aracı kullanılmıştır. Örnekleme ait demografik özellikleri belirlemek amacıyla 7 soruluk bir kişisel formu ve etik değerlere ilişkin görüşlerini belirlemeye yönelik 8 sorudan oluşan görüşme formu ve 26 sorudan oluşan Çelebi ve Akbağ (2012), tarafından geliştirilen ''Öğretmen Etik Davranışlar Ölçeği'' kullanılmıştır. Nitel veriler için görüşme yöntemi ile elde edilen bilgiler betimsel analiz yöntemi ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucuna göre öğretmenlerin en fazla değer yükledikleri boyut görev bilinci en az değer yükledikleri boyut ise mesleki yükümlülük boyutu olmuştur. Öğretmenlerin yaş, cinsiyet, branş, çalışılan kurum türü ile ölçek alt boyutları arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Araştırmaya katılan öğretmenlerin medeni durumları ile erdemlilik, insani duyarlılık, mesleki yükümlülük alt boyutlarında ise istatistiksel anlamlı derecede bir farklılık bulunduğu belirlenmiştir. Çocuk sahibi olan öğretmenlerin insani duyarlılık alt boyutunda daha yüksek puan aldığı, lisansüstü mezuniyeti olan öğretmenlerin de görev bilinci alt boyutunda daha yüksek puan aldığı görülmüştür. Öğretmenlerin toplam hizmet süresi ve mesleki kıdem arttıkça mesleki yükümlülük algılarının yükseldiği anlaşılmıştır. Bununla beraber nitel bulgulardan elde edilen sonuçlara göre öğretmenlerin maddi değeri olan hediyeleri kabul etme, ücret karşılığında özel ders verme ve özel gereksinimli öğrencilerle çalışma alt sorularında etik olmayan davranışlar gösterdikleri ve etik dışı düşünceler benimsedikleri görülmüştür.The purpose of this study is to determine teachers' thoughts regarding their responsibilities, both ethical and unethical behaviours they should fulfil towards their students, and their moral judgments concerning these behaviours. In line with this objective, the study was designed using a mixed-methods approach. The sample of the research comprised 20 teachers, 12 females and 8 males, working in different levels and branches, and in various service regions in Bartın province for qualitative data, and a total of 350 teachers, with 209 females and 141 males, for quantitative data during the 2022-2023 academic year. This study utilized three data collection instruments, including a 7-item personal form to determine demographic characteristics, an 8-question interview form to ascertain teachers' opinions on ethical values, and the 'Teacher Ethical Behaviour Scale' developed by Çelebi and Akbağ (2012), consisting of 26 questions. Qualitative data obtained through interviews were analysed using descriptive analysis. According to the research results, teachers attribute the highest value to the sense of duty dimension and the least value to the professional obligation dimension. There was no significant difference in the dimensions of the scale between teachers in terms of age, gender, branch, and institution type. However, there was a statistically significant difference in the marital status of participating teachers in the dimensions of morality, human sensitivity, and professional obligation. Teachers with children scored higher in the human sensitivity dimension, while teachers with postgraduate education scored higher in the sense of duty dimension. It was also observed that as teachers' total service duration and professional seniority increased, their perceptions of professional obligations also increased. Additionally, qualitative findings indicated that teachers have unethical thoughts and behaviours in the sub-questions related to receiving material gifts, providing private lessons, and working with special needs children.