Tasavvufta Nefs-i Emmâre Kavramının Modern Psikolojide Narsist Kişilik Özellikleri ve Davranım Açısından Analizi

Abstract

Tasavvuf düşüncesine göre nefis mertebelerinin en alt basamağını temsil eden emmâre nefis insanı süflî yani aşağılık şeylere yönelten kötü fiillerin ve yerilmiş ahlâkın kaynağıdır. Empati yoksunluğu, öfke, nefret, kin gütme, kibir gibi hiçbir toplumda istenmeyen söz, davranış ve hatta eyleme dönüşmeyen düşünceler hem nefs-i emmârenin hem de psikolojide narsist insana ait vasıflar olarak kabul edilmektedir. Söz konusu vasıflar emmâre nefsin insan davranışı üzerindeki etkilerinin sonuçlarıdır. Narsisizm özseverlik olarak tanımlanmaktadır. Narsisizm, bireyin bedensel ve/veya zihinsel benliğine duyduğu hayranlık demektir. Bu kavramın Yunan mitolojisindeki kendine âşık Narcissus’tan ileri geldiği düşüncesi yaygındır. Bu bakımdan, narsisizm kısaca kişinin kendisine âşık olmasıdır. Bu çalışmada, insan davranışlarının nedenlerini anlamaya yönelik nitel araştırma yöntemi kapsamında tasavvufta emmâre nefis olgusu ile çağdaş psikoloji bilimi sahasına giren narsistik kişilik ve davranım bozukluğu ilişkisi incelenmiştir. Kohut, Freud ve Jung gibi çağdaş psikolojide iz bırakmış ve otorite kabul edilen psikanalistlerin araştırmaları incelenerek narsistik kişilik ve davranım bozukluğu kapsamındaki çalışmaları değerlendirilmiştir. Buradan hareketle, tasavvuf literatürü içerisinde yer alan nefis mertebeleri incelenmiş olup nefs-i emmâre mertebesi üzerine yoğunlaşılmıştır. Tasavvufta ahlâk dışı tüm düşünce, eylem ve empati yoksunluğunun kaynağı olarak kabul edilen emmâre nefsin Kohut’un grandiyöz -büyüklenmeci kendilik- kavramı, Freud’un “id”, Jung’un “gölge” kavramlarına karşılık geldiği anlaşılmıştır. Yine tasavvuf düşüncesine göre nefs-i tezkiye ve kalb-i tasfiye metotları ile kişi her türlü olumsuz düşünce, yönelim ve tavrından arınabilir. Analitik Psikoloji’nin kurucusu Carl Gustav Jung’a göre ise kişi kendini tanımasına imkân tanıyan gölge taraflarını görebilecek şekilde eğitilmelidir. Her iki görüşün ayrıca ahlâk eğitimi noktasında birleştiği görüldüğünden, bu çalışmanın tasavvuf ilmi ile modern psikoloji biliminin iş birliği içerisinde yürütülebileceğini ortaya koymuştur.According to the thought of tasawwuf, the amm?ra nafs, which represents the lowest step of the nafs levels, is the source of bad actions that lead people to inferior things and the source of reprehensible morality. Thoughts that do not translate into words, behaviors, or even actions—such as lack of empathy, anger, hatred, resentment, and arrogance—are considered characteristics of both the amm?ra nafs and the narcissistic person in psychology. The aforementioned qualities are the results of the effects of the amm?ra nafs on human behavior. Narcissism is defined as self-love. Narcissism refers to an individual’s admiration for his/her physical and/or mental self. Narcissism refers to an individual's admiration for their physical and/or mental self. It is widely believed that this concept originates from Narcissus, the self-loving figure in Greek mythology. In this respect, narcissism is, in short, a person being in love with himself/herself. This study examines the relationship between the concept of amm?ra nafs in tasawwuf and narcissistic personality and behavioral disorders within the field of contemporary psychology, using a qualitative research method aimed at understanding the causes of human behavior. The studies of psychoanalysts who have left their mark on contemporary psychology and are accepted as authorities, such as Kohut, Freud, and Jung, were examined, and their studies on narcissistic personality and behavioral disorders were evaluated. On this basis, the levels of the self within tasawwuf literature were examined, with a focus on the level of the amm?ra nafs. In this study, it was understood that amm?ra nafs, which is the cause of all unethical thoughts, actions and lack of empathy in tasawwuf thought, corresponds to the concepts of “grandiosity” identified by Kohut, “id” identified by Freud and “shadow” identified by Jung. According to tasawwuf thought, one can purify oneself of all negative thoughts, tendencies, and attitudes through the methods of tazkiyat al-nafs and ta?fiya al-qalb under self-purification. According to Jung, the founder of Analytical Psychology, individuals should be trained to see their shadow sides, which enable self-awareness. As both views converge on the point of moral education, this study demonstrates that tasawwuf and modern psychology can be pursued in collaboration.