Özel Yetenekli Olarak Tanılanan ve Tanılanmayan Çocukların Annelerinin Çocuklarına Yönelik Kullandığı Soru Sorma ve Cevap Verme Stratejilerine İlişkin Karşılaştırmalı Bir Çalışma

Abstract

Bu çalışma, anne-çocuk ilişkisindeki soru-cevap iletişiminin dinamiğini inceleyerek, özel yetenekli olarak tanılanan ve tanılanmayan çocukların annelerinin çocuklarına yönelik kullandıkları soru sorma ve yanıt verme stratejilerindeki farklılıkları araştırdı. Niteliksel bir yaklaşım kullanılarak, Türkiye'de çocuğu özel yetenekli olarak tanılanan 19 anne ve çocuğu özel yetenekli olarak tanılanmayan 25 anne olmak üzere toplam 44 anne ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirildi. Bulgular, özel yetenekli olarak tanılanan çocukların annelerinin çocuklarına yönelik çoğunlukla hipotez, yorumlama ve yansıtıcı soru türlerini kullandıklarını, özel yetenekli olarak tanılanmayan çocukların annelerinin ise çıkarım ve yorumlama soru türlerini kullandıklarını göstermektedir. Yanıt verme stratejileriyle ilgili olarak, özel yetenekli olarak tanılanan çocukların annelerin çoğunlukla neden-sonuç ilişkilerine dayanan açıklamalar sunduğu ve çocuklarının sorularını işbirliği kurarak yanıtlamaya çalıştıkları, özel yetenekli olarak tanılanmayan çocukların annelerinin ise çocuklarının sorularını örneklerle açıklayarak cevapladıkları görülmektedir. Anne etkileşiminin çocuğun bilişsel gelişim yollarını nasıl şekillendirebileceğine dikkat çeken bu çalışma özel yetenekliliğin ekolojik yönüne katkıda bulunmaktadır. Anne-çocuk ilişkisindeki soru-cevap iletişiminin iç içe geçmiş dinamiklerine ilişkin değerli bilgiler sunmaktadır.

This study explored differences in questioning and responding strategies used by mothers of children identified and not identified as gifted, examining the dynamic of question-answer communication within the mother-child relationship. Employing a qualitative approach, semi-structured interviews were conducted with 44 mothers from Türkiye, comprising 19 with children identified as gifted and 25 with children not identified as gifted. The findings show that mothers of children identified as gifted mostly use hypothesis, interpretation, and reflective question types for their children, whereas mothers of children not identified as gifted mostly use inference and interpretation question types. Regarding responding strategies, mothers of children identified as gifted mostly provide explanations grounded in cause-and-effect relationships and offer collaborative exploration to address their children's questions. On the other hand, mothers of children not identified as gifted mostly address their children's questions by explaining with examples. This research substantially contributes to the ecological aspect of giftedness by demonstrating how maternal questioning and responding strategies can distinctively shape the child's cognitive developmental paths. This research provides invaluable insights into the complex dynamics of question-response communication in mother-child relationships.