Alauddin Mansur’un Kur’ân-ı Azîm Muhtasar Tefsiri ve Tefsir Metodu

Abstract

Tefsir ilmi, insanların ilahî kitabı anlama çabalarının bir sonucu olarak ortaya çıkmıştır. Kur’ân’ı anlama eylemini, bu faaliyetin yürütüldüğü dönem ve koşullarının yanında müfes- sirin ilmi birikimi de belirlemiştir. Bu bağlamda zaman bakımından uzun sayılacak bir süre zarfında Sovyetler Birliği Devleti’nin işgali ve kültürel asimile politikalarının baskısı altında kalan Türk Devletlerinde yetişen âlimlerin ilahi hitaba yaklaşımları ve onu açıklama yöntemi ilmi açıdan incelenmesi gereken çalışmalardır. Nitekimçalışmada öncellikle araştırmada konu edinilen müfessir Alauddin Mansur’un (1952-2020 ) hayatı ve telifleri hakkında bilgi verilmiştir, Özbek asıllı Alauddin Mansur, Orta Asya’da, özellikle Kur’ân, hadis, tefsir, fıkıh, tarih, Arap dili ve belagat ilimlerinde derin bilgiye sahip bir âlim olarak tanınmaktadır. İslam inancını baskılayan Sovyetlerin hâkimiyeti altındaki bir dönemde dünyaya gelen ve böyle bir çevrede yetişmek zorunda kalan müfessir, hem dinî ilimler hem de edebiyat alanında önemli telifler kaleme almıştır. Onun dinî ilimler alanında müstesna konuma sahip olan eserleri Özbek Türkçesine tercüme ederek halkına sunması ilmi açıdan kayda değer faaliyetlerdir. Tercüme eserlerinin yanında ilmi birikiminden hareketle ve kendine özgü nitelikler barındıran bir yöntemle yazdığı eserleri de vardır. Bunlardan biri de bu çalışmada konu edinilen Kur’ân-ı Azîm Muhtasar Tefsir adındaki telifidir. Özbekçe ka- leme alınan eser henüz Türkçeye çevrilmemiştir. Araştırmada zikredilen eser bağlamında, müellifin Kur’ân âyetlerini tefsir metodu işlenmiştir. Alauddin Mansur, Kur’ân’-ı Azîm Muh- tasar Tefsir eserinde geleneksel tefsir metotlarını kullanmakla birlikte vardığı sonuçları ça- ğın ihtiyaçları doğrultusunda ve halkının anlayabileceği bir üslupla sunmuştur. Bu bakım- dan eserinde rivâyet ve dirâyet tefsir metotları birlikte kullanılmıştır. Müfessir rivâyet me- todunu temel almakla birlikte âyetlerin açıklamasında gerektiğinde ilmî birikimine daya- nan yorumlarına da yer vermiştir. Tefsirinde sıklıkla Kur’ân’ın Kur’ân’la tefsir edilmesi yöntemini takip eden Mansur, telifinde ulûmu’l-Kur’ân’a da yer vermiş, ele aldığı bazı ilim- lerde geniş izahatlarda bulunmuştur. Örneğin Hurûf-ı-mukattaa konusunu işlerken zikredilen harflere dair insanın bilgisinin sınırlı olduğunu dolayısıyla bu alandaki bilginin Allah’ın takdirinde olduğunu vurgulamıştır. İ’cazu’l-Kur’ân hususunda ise Kur’ân’ın eşsizliğini, belagatini ve geleceğe dair doğru haberler vermesini delil olarak göstermiştir. Ona göre sayılan bu özellikler, Kur’ân’ın ilahi bir mucize olduğuna delalet eden argüman- lardır. Makalede yöntem olarak müellifin eserleri taranarak elde edilen bilgiler analiz edi- lerek aktarılmaya çalışılmıştır. Çalışmada Alauddin Mansur’un tefsir eserinde klasik ve mo- dern tefsir metodlarını kullandığı, ulûmu’l-Kur’ân konularına değindiği, ulaştığı malumatı dönemin koşullarına uygun biçimde muhataba yansıttığı sonucuna varılmıştır.