Karabük-Yenice Tilia tomentosa Moench Popülasyonlarının Genetik Varyasyonu

Abstract

Türkiye'de olduğu gibi Karabük-Yenice'de de en geniş yayılış yapan Tilia tomentosa'nın (gümüşi ıhlamur) beş popülasyonunda (Camiyani, Kavaklı, Karakaya, Kayadibi ve Kızılkaya) üstün ağaçlar seçilmiştir. Üstün ağaç seçiminde kuruldaki çiçek sayısı, çiçeklenme oranı ve tepe büyüklüğünü içeren bir indeks kullanılmıştır. Seçilen 101 üstün ağacın 53 adedinden tohum toplanmıştır. Ortak bahçe denemesinde, tesadüf parselleri deneme deseni kullanılarak, her bir üstün ağaç tohumları Gökçebey Orman Fidanlığı alanına ekilmiştir. Yetişen fidanlarda birbirini izleyen 2 yıl kök boğazı çapı (mm) ve boy (cm) ölçülmüştür. Kök boğazı çapı ve boy özelliklerinde, her iki yılda da popülasyonlar arası istatistik farklılık görülmemiştir. Bununla birlikte, aileler arasında (popülasyon içi) boy farklılığı istatistik olarak anlamlı bulunmuştur. Boy için birinci yıl ve ikinci yıl bireysel kalıtım dereceleri 0.13 ve 0.29, aile ortalamaları kalıtım dereceleri aynı sırayla 0.31 ve 0.51 olmuştur. Fidanların kök boğazı çapı ve boyu arasında aile düzeyinde fenotipik korelasyon birinci yıl 0.68 ve ikinci yıl için 0.59 olmuştur. Gümüşi ıhlamurda yapılmış bu ilk çalışma, Karabük-Yenice'de bulunan gümüşi ıhlamur popülasyonları için tohum transfer kurallarına gerek olmadığı, boy özelliğinde ise aileler arasında genetik varyasyon olduğu ortaya çıkmıştır. Türkiye'de ve Karabük-Yenice'de en çok yayılışı olan gümüşi ıhlamur, ıhlamur çiçeği üretimi ve ekolojik açıdan ormanlarda karışım ağacı olarak önemlidir. Sürdürülebilir orman yönetimi için tür üzerinde daha ileri araştırmalar yürütülebilir.

Plus trees were selected from five populations (Camiyani, Kavaklı, Karakaya, Kayadibi and Kızılkaya) of silver linden (Tilia tomentosa), which has the broadest distribution of linden species in Karabük-Yenice as well as in Türkiye. An index including the number of flowers in an inflorescence, flower rate in the crown, and crown size were used to select plus trees. Seeds were collected from 53 of the 101 selected plus trees. The seeds of each plus tree were sown in the Gökçebey Forest Nursery area using a completely randomized plot design in a common garden test. Root collar diameter (mm) and height (cm) were measured on the seedlings for two consecutive years. No statistical difference was observed between the populations in root collar diameter and height traits in both years. However, the height difference between families (within the population) was statistically significant. For height, individual heritabilities in the first and second years were 0.13 and 0.29, and family mean heritabilities were 0.31 and 0.51, respectively. Phenotypic correlations between root collar diameter and height at the family level were 0.68 in the first year and 0.59 in the second year. This first study on silver linden revealed that seed transfer rules were not required for silver linden populations in Karabük-Yenice and that there was genetic variation among families for height traits. Silver linden, the broadest distribution in Türkiye and Karabuk-Yenice, is crucial for linden flower production and a mixture tree in forests. For sustainable forest management, further research on the species may be conducted.