Dil ve Mantık İlişkisi Üzerine Bir Değerlendirme

Abstract

İnsan düşünen ve konuşan bir canlıdır. İnsan, konuşan ve düşünen bir canlı olma özelliğiyle kendisinidiğer canlılardan farklı kılmaktadır. İnsan, duygusunu, düşüncesini, tecrübesini, bilgisini ve becerisini dil sayesinde dışa aktarmaktadır. Dil, iletişim araçlarından birisi olması nedeniyle insanlar varolduğu süre içerisinde kendi aralarında iletişim kurmak için dili kullanabilir. İletişim gerçekleşirkendil kadar dilin doğru, düzgün ve tutarlı bir şekilde kullanılması da önemlidir. Bundan dolayı insanlarkendi aralarında düşüncelerini paylaşırken dili doğru ve tutarlı kullanmalıdırlar. Bunun yanında paylaşılan ya da aktarılan düşüncenin tutarlı olabilmesi için mantığa ihtiyaç vardır.Sağlam düşünme, doğru ve kesin yargılarda bulunma ile geçerli ve tutarlı argümanlar kullanma amacında olan insanın düzgün iletişim kurmasının yanında sağlam düşüncelerini aktarması için dile vemantığa ihtiyacı vardır. İnsanın ve uygarlığın en önemli belirtisi ve vasıtası olan dil, insanın duygularını, düşüncelerini, arzularını dışa vurmasına imkân sağladığı gibi hayatını sürdürmesine de olanaksağlar. Düşüncenin aktarılması bağlamında düşüncenin veya anlamın taşıyıcısı olan dil, düşünceninaktarımı için olmazsa olmazıdır. Düşüncenin doğru ve tutarlı olması hususunda önemli rol oynayanmantık bilindiğinde, sözün doğrusunu yanlış ve geçersizinden ayırt edilebildiği gibi manayı doğrukavramayı da yanlış olanından ayırt edilebilir diyebiliriz. Mantığın konusu mantıksal düşünmedir.Bundan dolayı mantık, “doğru düşünme kurallarının bilgisi” diye tanımlanmaktadır. Mantık ve dilinortak paydası ‘düşünme’dir. Çünkü hem mantık hem de dil, ‘düşünme’ ile sıkı ilişki içerisindedir. Dilindüşünceyle olan ilişkisi ve düşüncenin de mantıkla olan ilişkisi dikkate alındığında mantık dil ile desıkı ilişki içerisindedir.Mantık, doğru düşünmenin vasıtasıdır. Dil de düşüncenin elbisesidir. Dili şekillendiren ya da dile şekilveren esasında düşüncedir. Düşüncelerin mutlaka dil ile ifade edilmesi gerekir, zira düşüncelerimizidil ifade etmezsek mantıksal açıdan incelebilmemiz söz konusu olmayacaktır. Akıl yürütmeler bir türdüşünme biçimidir. Akıl yürütmelerin dil ile ifade edilmesi ve argüman şeklini alması gerekir. Argümanlar da mantığın konusunu oluşturur. Mantık, aslında düşünceyle beraber varlığını sürdüren ve dilsayesinde kendini dışa vuran bir süreç olduğu söylenebilir. Mantık denildiğinde düşünceyle birliktehangi şekilde ya da koşulda olursa olsun dilin, diğer bir ifadeyle düşünülenin ifade edilme hali akla gelmektedir. Bundan ötürü dil, düşünce ve mantık kendi aralarında kesin ve sıkı bir ilişkisi içerisindedir.Mantık sayesinde düşünme eylemi sağlıklı, sağlam (bilgi açısından), tutarlı ve doğru olmaktadır. Mantık kuralları ile düzenlenen sağlıklı, sağlam, tutarlı ve doğru düşünce, mantık kuralları olmadığındayanlışa düşmektedir. Buradan hareketle; mantık sayesinde sağlam düşünce oluşmuş ise sağlam düşünceden sağlam bir dilin ortaya çıkma ihtimali de artmıştır.Dil ile mantık arasında sıkı bir ilişkinin varlığından rahatlıkla söz ediyor olabilmemize etken sebeplerden birisi de şudur: Dilbilgisi hatasız konuşmanın, mantık da doğru düşünmenin kurallarını vermektedir. Dilin lafızlarla olan ilişkisi ne ise mantığın kavramlarla ilişkisi de öyledir. Şu var ki gramerbir milletin dili ile ilgili kuralları içerirken mantık bütün insanlığın düşüncesine ait kanunları ifadeetmektedir. Zihnimizi hataya düşmekten koruyan mantık, dil sayesinde kendisine ifade alanı bulur.Doğru ya da yanlış şeklinde nitelendirilen düşünceler ve kavramlar dil vasıtasıyla meydana çıkar. Dolayısıyla herhangi bir akıl yürütmenin mantıksal açıdan geçerliliğini belirleyebilmek için o akıl yürütmesinin dil vasıtasıyla dışa vurulup bir argüman biçimi kazanması gerekmektedir. Bundan dolayımantık, akıl yürütmelerin dilsel ifadesi olan argümanlarla ilgilenir. Bu nedenle de akıl yürütmelerindilsel ifadesi olan argümanlarla ilgilenen mantık dil ile kopmayan bir bağı ve ilişkisi vardır.