İstanbul'da Gülşeniyye Tekkeleri: Mevcut durumun saptanması ve yeni bir liste neşri

Abstract

İbrahim Gülşenî tarafından Mısır-Kahire merkezli kurulan ve Halvetiyye tarîkatının kollarından biri olan Gülşeniyye, tarihsel süreç içerisinde Halep, Şam, İskenderiye, Mekke, Diyarbakır, Urfa, Antalya, İstanbul, Edirne gibi pek çok il ve bölgede yaygınlık göstermiş, dergâhlar açmış, kültür tarihimiz açısından önem arz eden bir tarîkattır. Gülşenîliğin İstanbul süreci; Kanûnî Sultân Süleyman (1520-1566), Sadrâzam İbrahim Paşa (1523-1536) ve İbrahim Gülşenî (öl. 940/1534) ekseninde yaşanan birtakım gelişmeler ile başlamıştır. Şehrin ilk Gülşenîhâneleri, 15. yüzyılda tarîkatın kurucusu ve pîri İbrahim Gülşenî tarafından halîfe bırakılan Hasan Zarîfî Efendi (öl. 977/1569) öncülüğünde tesis edilmiştir. Dergâhlarında çok sayıda şâir ve bestekârın yetiştiği Gülşeniyye, 15-18. yüzyıllar arasında Anadolu'nun birçok bölgesinde olan yaygınlığını İstanbul'da gösterememiş, kısa sürede etkisini yitirerek tarihe karışmıştır. Bu çalışmada, Gülşeniyye tarîkatının 15-18. yüzyıllar arası İstanbul'daki tarihsel süreci, tekkelerinin kaynaklardan tespit edilerek biraraya getirilmesi, listelenmesi ve ildeki dağılımının haritalanması amaçlanmıştır. Kaynaklarda genel olarak İstanbul'daki toplam Gülşenîhâne sayısının 12 olduğu görülmektedir. Ancak yapılan bu çalışma ile İstanbul'da Gülşeniyye tarîkatına hizmet veren tekke sayısı toplamda 24'e yükselmiştir.

Gulshaniyya, one of the branches of the Khalwatiyya order, founded by Ibrahim Gulshani in Cairo, Egypt, has spread throughout history and opened lodges in many provinces and regions such as Aleppo, Damascus, Alexandria, Mecca, Diyarbakır, Urfa, Antalya, Istanbul and Edirne, and is an important order in terms of our cultural history. The Gulshanism Istanbul process began with some developments around Suleiman the Magnificent (1520-1566), Grand Vizier Ibrahim Pasha (1523-1536) and Ibrahim Gulshani (d. 940/1534). The first Gulshaniyya lodges of the city were established in the 15th century under the leadership of Hasan Zarîfî Efendi (d. 977/1569), who was appointed as caliph by the founder and sage of the order, İbrahim Gulshani. Gulshaniyya, where many poets and composers were educated, could not show its prevalence in Istanbul as it did in many parts of Anatolia between the 15th and 18th centuries, and soon lost its influence and became history. This study aims to gather the historical process of the Gulshaniyya order in Istanbul between the 15th and 18th centuries, to identify its lodges from sources, to list them, and to map their distribution in the province. In general, it is seen in the sources that the total number of Gulshani lodges in Istanbul is 12. However, with this study, the total number of lodges serving the Gulshani order in Istanbul has increased to 24.