Üniversite öğrencilerinin sohbet robotları kullanım niyetleri: yapay zeka kaygısı, etik, gizlilik, güvenlik algıları ve demografik değişkenler bağlamında bir inceleme

Abstract

Son yıllarda yapay zekâ teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişmeler, yapay zekâ destekli sohbet robotlarının eğitim ortamlarında giderek daha yaygın kullanılmasına olanak sağlamıştır. Bu sistemler öğrencilerin bilgiye erişme, ödev hazırlama, kavramsal konular hakkında açıklamalar elde etme, sohbet etme ve öğrenme süreçlerini destekleme gibi çeşitli amaçlarla kullanılmaktadır. Bununla birlikte bu teknolojilerin yaygınlaşması; etik, gizlilik, güvenlik ve yapay zekâya yönelik kaygılar gibi çeşitli tartışmaları da beraberinde getirmiştir. Bu nedenle öğrencilerin bu teknolojilere yönelik algılarının incelenmesi önemli görülmektedir. Bunun yanı sıra öğrencilerin sohbet robotlarını kullanma niyetlerini etkileyen değişkenlerin belirlenmesi ve bu değişkenlerin kullanım niyetini ne ölçüde yordadığının ortaya konulması, bu teknolojilerin eğitim ortamlarında daha bilinçli ve etkili kullanımına katkı sağlayabilir. Bu bağlamda, bu araştırmanın amacı üniversite öğrencilerinin yapay zekâ destekli sohbet robotlarını kullanma niyetlerini çok boyutlu olarak incelemektir. Bu doğrultuda öğrencilerin demografik özellikleri (yaş, cinsiyet, sınıf düzeyi ve akademik başarı), sohbet robotlarını kullanım durumları (kullanım sıklığı, kullanım amacı ve kullanım deneyimi) ile yapay zekâ kaygılarının sohbet robotu kullanım niyetini yordama düzeyleri analiz edilmiştir. Ayrıca öğrencilerin sohbet robotlarının kullanımına ilişkin etik, gizlilik ve güvenlik konularındaki görüşleri de incelenmiştir. Araştırma yakınsak karma yöntem yaklaşımı doğrultusunda yürütülmüş olup nicel ve nitel veri toplama tekniklerinden yararlanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 239 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistikler, Pearson korelasyon analizi ve hiyerarşik regresyon analizi; nitel verilerin analizinde ise içerik analizi kullanılmıştır. Hiyerarşik regresyon analizi sonuçlarına göre oluşturulan model, üniversite öğrencilerinin sohbet robotlarına yönelik davranışsal kullanım niyetindeki varyansın %22,5'ini açıklamaktadır. Bulgular, demografik değişkenlerin kullanım niyetini sınırlı düzeyde yordadığını; buna karşın sohbet robotu kullanım deneyimi ve kullanım amacının kullanım niyetinin daha güçlü yordayıcıları olduğunu göstermektedir. Ayrıca yapay zekâ kaygısının kullanım niyetini sınırlı düzeyde yordadığı belirlenmiştir. Korelasyon analizi sonuçlarına göre genel yapay zekâ kaygısı ile sohbet robotu kullanım niyeti arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Bununla birlikte yapay zekâ kaygısının öğrenme boyutu ile kullanım niyeti arasında negatif ve anlamlı bir ilişki olduğu belirlenmiştir. Yapay zekâ kaygısının diğer alt boyutları ile kullanım niyeti arasında ise anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Nitel bulgular, öğrencilerin sohbet robotlarını ağırlıklı olarak bilgiye hızlı erişim sağlama, ödev hazırlama sürecinde destek alma, kavramsal konularda açıklama elde etme ve öğrenme süreçlerini destekleme amacıyla kullandıklarını göstermektedir. Öğrenci görüşleri güvenlik, gizlilik ve etik olmak üzere üç temel tema etrafında toplanmıştır. Güvenlik temasında öğrenciler sistemlerin güvenilirliği ve yanlış bilgi üretme riskine dikkat çekerken; gizlilik temasında kişisel verilerin toplanması ve saklanmasına ilişkin belirsizlikleri vurgulamıştır. Etik temasında ise akademik dürüstlük, yapay zekâ kullanım sınırları ve bu araçların eğitim süreçlerine olası etkileri ön plana çıkmıştır. Elde edilen nicel ve nitel bulgular birlikte değerlendirildiğinde, üniversite öğrencilerinin sohbet robotlarını kullanma niyetinin bu teknolojilere ilişkin değerlendirmeleri doğrultusunda şekillendiği görülmektedir. Bu bulgular, yapay zekâ destekli sohbet robotlarının eğitim ortamlarında kullanımına yönelik uygulama ve geliştirme süreçlerinde güvenlik, gizlilik ve etik boyutların dikkate alınmasının önemli olabileceğine işaret etmektedir.In recent years, rapid developments in artificial intelligence technologies have enabled the increasing use of artificial intelligence powered chatbots in educational environments. These systems are used for various purposes such as accessing information, preparing assignments, obtaining explanations on conceptual topics, engaging in conversation, and supporting learning processes. However, the widespread use of these technologies has also brought along various debates, including ethical, privacy, security, and anxiety about artificial intelligence. Therefore, examining students' perceptions of these technologies is considered important. In addition, identifying the variables that influence students' intentions to use chatbots and determining the extent to which these variables predict usage intention may contribute to a more conscious and effective use of these technologies in educational settings. In this context, the aim of this study is to examine university students' intentions to use artificial intelligence powered chatbots from a multidimensional perspective. Accordingly, students' demographic characteristics (age, gender, grade level, and academic achievement), chatbot usage characteristics (frequency of use, purpose of use, and usage experience), and AI-anxiety were analyzed in terms of their predictive power on chatbot usage intention. Furthermore, students' views on ethical, privacy, and security issues regarding the use of chatbots were also examined. The study was conducted based on a convergent mixed-methods approach, utilizing both quantitative and qualitative data collection techniques. The study group consisted of 239 university students. In the analysis of quantitative data, descriptive statistics, Pearson correlation analysis, and hierarchical regression analysis were used; for qualitative data, content analysis was employed. According to the results of the hierarchical regression analysis, the model explained 22.5% of the variance in university students' behavioral intention to use chatbots. The findings indicate that demographic variables predict usage intention to a limited extent; in contrast, chatbot usage experience and purpose of use are stronger predictors of usage intention. Additionally, AI anxiety was found to predict usage intention at a limited level. According to the correlation analysis results, no significant relationship was found between general AI anxiety and chatbot usage intention. However, a negative and significant relationship was identified between the learning dimension of AI anxiety and usage intention. No significant relationship was found between the other sub-dimensions of AI anxiety and usage intention. Qualitative findings reveal that students primarily use chatbots for accessing information quickly, receiving support during the homework preparation process, obtaining explanations on conceptual topics, and supporting their learning processes. Students' views were grouped under three main themes: security, privacy, and ethics. Under the security theme, students emphasized system reliability and the risk of generating incorrect information; under the privacy theme, they highlighted uncertainties regarding the collection and storage of personal data. Within the ethics theme, academic integrity, the boundaries of AI use, and the potential effects of these tools on educational processes came to the forefront. When the quantitative and qualitative findings are evaluated together, it is seen that university students' intentions to use chatbots are shaped by their evaluations of these technologies. These findings suggest that considering security, privacy, and ethical dimensions may be important in the implementation and development processes of chatbots in educational environments.