BİR TÜRKÜNÜN BAĞLAMA DAYALI GÖSTERGESEL DÖNÜŞÜMÜ: MAMOŞ ÖRNEĞİ

Abstract

Halk türküleri ortaya çıktığı toplumun hem köklerine ait hem de zamanının sosyal ve kültürel değerlerinden izler taşır. Aynı zamanda türküler sosyo-kültürel öğeleri birincil ya da ikincil kültür ortamlarıyla kuşaktan kuşağa zamanın çok ötesine geleceğe taşır. Sözlü kültür ortamında başlangıçta yaratıcısı bilinen ancak zamanla halk tarafından çok sevilen türkülerin bazıları anonimleşmiştir. Türkü hakkında geçmişten günümüze pek çok tanım yapılmıştır. Türkü, sözlüklerde hece ölçüsüyle yaratılmış, ezgili biçimde bestelenmiş manzume ve Türklere özgü şarkı olarak tanımlanmıştır. Türküler, yaratıldığı toplumun yaşantısından izler taşır ve kültürel kodlarını içinde barındırır. Türküler, halkın mutluluğunu ve acısını aktaran manzum türlerdir. Birincil kültür ortamında türküler belli bir icracı tarafından ezgili bir biçimde söylenir. Türküler, icracı ve dinleyen arasında bir bağ oluşturur. Türküler, sözlü kültür ortamında kuşaktan kuşağa aktarma sırasında farklı icralar nedeniyle bazı değişimler geçirir. Bunun neticesinde de eş metinler ortaya çıkabilir. Bu durum ikincil kültür ortamında metne bağlı kalındığı için görülmez. Ancak elektronik kültür ortamında türküler, içinde bulundukları bağlamlara göre yeni anlamlar kazanır. Türkülerin sözlü kültürdeki gösterge ve gösterilen ilişkileri, elektronik kültür ortamında değişir. Türküler, televizyon ve sinema gibi kültür endüstrileri tarafından göstergeleri bir değişme ve dönüşme tabi tutularak kullanılmaktadır. Bu bildiride Elazığ'da ihanetin bedeli olarak ortaya çıkan Mamoş türküsünün Türk televizyon dizisi olan Kurtlar Vadisi Pusu'da göstergelerinin değişerek evlat acısına dönüşümü metin okuma yöntemiyle incelenecektir