Âşıklık Geleneği Bağlamında Bayburtlu Bir Âşık: Âşık Kurbanî

Abstract

Âşıklar, ozanlar, şairler tarafından sürdürülen Âşık Edebiyatı geleneği sözlü ve yazılı kültürden beslenen performansa dayalı edebi yaratmalar barındıran kültür mirasıdır. Performans sunan sanatçıların ismiyle anılan Âşık Edebiyatının kendine has ölçütleri vardır. Bu ölçütler değerlendirilirken kültürün devamlılığını sağlayan icracıların şiirleri, deyişleri, hikâyeleri göz önünde bulundurulur. Bu çalışmada kültürel mirasın temsilcisi olan âşıklardan Âşık Kurbanî, hayat hikâyesi, şiirleri, geleneğe başlama serüveni vd. açısından Metin Ekici’nin Halk Bilgisi Derleme ve İnceleme Yöntemleri eserinde halk bilgisi ürünlerinden Âşık-Tekke Edebiyatının temsilcilerini tanımaya yönelik sorduğu sorular esas alınarak değerlendirilmiştir (Ekici, 2007, s.143). Âşık Kurbanî; Somut Olmayan Kültürel Miras taşıyıcılarının tespit ve kayıt işlemlerine ilişkin yönergede dördüncü bölüm 8. maddede yer alan, kurul tarafından değerlendirmeye tabi tutulan genel ölçütlerden “Alanında geleneksel bilgiye sahip olması, Bilgisini geleneksel aktarım yoluyla öğrenmiş olması, Gelenek aktarıcısı niteliğini taşıyor olması, Sanatıyla ilgili temsil kabiliyetini taşıyor olması”, özel ölçütlerden “Kendi yöresinin kültürüne hâkim olmak, temsil ettikleri alandaki ustaları bilmek ve tanımak; ilgili sanatın tür, makam, şekil ve içerik bilgilerine hâkim olmak, Âşık, Ozan ve Halk/Kalem şairleri için mahlas sahibi olmak, icra ettiği sanatı, bir ustadan geleneksel yöntemlerle öğrenmiş olmak, sanatını ilgili kişilere öğretebilme yeteneğine sahip olmak, yaşadığı yerde veya kendi yöresinde, kendisiyle aynı sanatı icra edenler arasında tanınıyor olmak, geleneğin gelecek kuşaklara aktarımını sağlamak ve kendi icra dalında örnek alınabilecek ürünler ortaya koymak (2014: 27196 Sayılı Resmi Gazete) vasıflarını da sağlamaktadır. Âşıklık geleneği Âşık Kurbanî özelinde var olan mevcut kurallarını koruyarak ve çağa ayak uydurarak sosyo-kültürel yapı içinde şehirde ve kırsalda yaşamaya devam etmektedir. Somut olmayan kültürel mirasın aktarıcısı ve yaşayan bir âşığı tanıtma amacıyla kaleme alınan bu çalışmanın geleneğe katkı sunması ve Somut Olmayan Kültürel Miras listesine bir aday önerisi olarak kabul görmesi amaçlanmaktadır.