Kırsal yerleşim ve korunan alan arasındaki etkileşimin değerlendirilmesinde peyzaj karakter analizinin rolü: Kapısuyu Havzası örneği

Abstract

Korunan alanlar biyolojik çeşitliliğin sürdürülebilirliği ve yerel ekonomiye katkısı nedeniyle değerli alanlardır. Korunan alanların bu özelliklerinin devamlılığında yakın çevresindeki yerleşimlerle etkileşimi önemli bir rol oynamaktadır. Korunan alanların yakın çevresinde genellikle kırsal alanlar ve kırsal yerleşimler bulunmaktadır. Kırsal yerleşimlerin büyük çoğunluğunu köyler oluşturmaktadır. Korunan alanlar köylerin ekonomik yapısını olumlu yönde etkileme potansiyeline sahipken; köyler korunan alandaki biyolojik çeşitliliği olumsuz yönde etkileme potansiyeline sahiptir. Bu nedenle korunan alanların çevresindeki köyler ile etkileşiminin belirlenmesi, izlenmesi ve onarılması gerekmektedir. Bu önermeden hareketle bu çalışmada, Türkiye’de korunan alanın çevresindeki köyler ile etkileşiminin peyzaj karakter analizi tekniği kullanılarak belirlenmesi hedeflenmiştir. Türkiye’de kırsal yerleşimlerin sınıflamasında yerleşimlerin mekânsal düzeni ve orman alanlarına mesafesi dikkate alınmaktadır. Ancak bu kriterler yerleşimlerin orman alanı ve korunan alan ile etkileşimini ölçmede yetersiz kalmaktadır. Bu çalışmada, korunan alan çevresindeki kırsal yerleşimlerin korunan alanın biyolojik çeşitliliği üzerindeki etkisinin belirlenmesini amaçlayan özgün bir yöntem önerilmektedir. Yöntem kapsamında yapılan sınıflama ve yöntemin geliştirilmesinde Dünya’da ve Türkiye’de yapılan köy sınıflama çalışmaları ve peyzaj karakter analizi yaklaşımı temel alınmıştır. Çalışma, Kastamonu-Bartın Küre Dağları Milli Parkı Planlama Bölgesinde yer alan, Kapısuyu Havzası içinde bulunan köylerde gerçekleştirilmiştir. Her köy için belirlenen karakter doğrultusunda köylerin milli parka katkısı ve etkisi izlenebilecektir. Çalışmada köylerin milli park ile etkileşimini belirleyen en önemli kriterin konum kriteri olduğu belirlenmiştir. Konum kriteri arazi düzeni ve yerleşim düzenini etkileyerek dağınık bir yapının oluşmasına neden olmaktadır.